Experiment van gerechtshof Den Bosch en democratisch gehalte

In het magazine Rechtspraak van juli 2021 is een opmerkelijk artikel over een experiment in Brabant en Limburg. Volgens het artikel krijgen ouders onder de rivieren doorgaans hulp aangeboden om in geval van ruzie het onderling contact te herstellen ten behoeve van het kroost. Maar in het experiment gebeurt juist het omgekeerde: rechters zetten een schot tussen de ouders, dat elk contact onmogelijk maakt. Hoe zit dat?

De laatste decennia is er het ideaal dat dat ouders samen werken om voor hun gezin te zorgen. Maar al te vaak lukt dat niet en loopt het uit op ruzie of verwatert de band tussen één van de ouders en kroost. Met name in milieus waar de éne ouder voltijds kostwinner is en de andere ouder niet of nauwelijks, wordt het ideaal vaak niet bereikt.

Scheve verhouding

In principe kunnen de meeste kinderen van allebei hun ouders houden. Maar indien de éne ouder veel meer tijd met de kinderen heeft dan de ander, trekken de verhoudingen scheef en raken sommige kinderen vervreemd van één van hen. Peuters en kleuters kunnen al na enkele maanden contactverlies de band met één van hun ouders kwijt raken, ook al kan dat snel herstellen indien de verhoudingen weer 50-50 worden. Maar ook in de schoolleeftijden heeft het opvoeden ernstig te leiden indien er nauwelijks of niet contact is met de presterende ouder.

‘Jeugdhulp, mediators en begeleidingsbureaus bieden allerlei vormen van hulp aan om de verhoudingen tussen ouders te verbeteren, maar soms wordt het alleen maar slechter’, aldus het magazine. Volgens het blog Child in Stress is er te weinig aandacht van hulpverleners voor een gelijke verdeling van arbeid en zorg tussen beide ouders. Over het algemeen proberen hulpverleners en ook rechtbanken om de zorg van de thuiszittende ouder voor de kinderen te faciliteren of haar te ontlasten. De sociaal-economische factoren blijven dikwijls buiten beeld.

Alimentatie

Van de kostwinnende ouder worden vaak alimentatiebetalingen verwacht, zelfs als de ouders ervoor kiezen om elk op eigen benen te gaan staan en gescheiden gaan wonen. In hetzelfde nummer van het magazine betoogt een column van familierechter Krijnen dat de beslissing van ouders om elk op eigen benen te staan geen invloed op wie alimentatie aan wie moet betalen. In het algemeen gaan rechters er van uit dat het afhangt van hoeveel vader en moeder elk verdiend hebben voordat zij gescheiden gingen wonen.

Indien de vrouw een bijstandsuitkering ontvangt, worden deze betalingen in mindering gebracht van de uitkering. Er is geen onderzoek dat aantoont dat alimentatie betalingen de vervreemding van de kostwinner met de kinderen vermindert. Volgens Child in Stress is over het algemeen de vervreemding tussen vader en kinderen des te groter, naar mate hij meer financieel in de zorg bijdraagt. 

Schot

Een oplossing die men in Zuid-Nederland ziet, is het plaatsen van als het ware een schot tussen de ouders, opdat zij onderling geen strijd meer voeren. Het komt er op neer dat vader en moeder maximaal negen maanden geen enkel contact met elkaar hebben. Tegelijk is er een onder toezicht stelling, waarbij de kinderen wél alle ruimte krijgen om met hun ouders en andere familieleden om te gaan.

Ook aan de onder druk staande werkgelegenheid in de jeugdzorg is gedacht: elk gezin krijgt twéé jeugdbeschermers toegewezen. Zij controleren hoe het gaat en vervullen taken waarvoor contact nodig is, zoals de overdracht van kinderen. Bovendien nemen ze besluiten. Houden de ouders zich niet aan de afspraken, dan komen ze weer bij de rechter.

Het begon als een spontaan idee bij het hof in Den Bosch en is inmiddels een heuse methode geworden, met handboek, een werkgroep en begeleidend onderzoek. In juni 2021 waren zeventien schotten geplaatst bij ouders die ervoor kozen om gescheiden door het leven te gaan als parallel zorgende ouders.

Machtiging

Volgens het artikel kan met de werkwijze worden bereikt dat de situatie zich niet onnodig voortsleept, doordat hiermee ‘knopen kunnen worden doorgehakt’ over de toekomst van parallel ouderschap. Een dergelijke machtiging heeft waarschijnlijk te maken met de ondertoezichtstelling door twee jeugdzorg-medewerkers. De ouders wordt gevraagd hiervoor te tekenen voordat zij mogen deelnemen. Van de deelnemers wordt een fiat verlangd, zonder dat democratisch toezicht is op het verloop van het experiment.

Volgens het artikel zag de rechter in één van de zeventien gevallen zich al genoodzaakt om voor beide ouders het ouderlijk gezag te beëindigen. Maar – zo wordt opgemerkt – het is ook al voorgekomen dat een geplande uithuisplaatsing van de kinderen dankzij de schottenaanpak niet door hoefde te gaan.

Publicatie

Het artikel noemt niet of en hoe vaak tot nu toe gekozen is voor het beëindigen van parallel ouderschap ten gunste van alleenstaand ouderschap.

Het is een rigoureuze aanpak waarbij het begeleidend onderzoek zou kunnen aantonen, dat een gelijke werk-en-zorg balans tussen beide ouders beslissend is of beide parallelle ouders een blijvende en sterke band met hun kinderen behouden. Slechts door publicatie van alle relevante onderzoeksbevindingen kan verdere kennisvermeerdering en steun bij het publiek voor deze aanpak worden vergaard.

In het verleden was statistisch onderzoek inzake justitie uitvoeringszaken niet of nauwelijks voor het grote publiek toegankelijk op grond van privacy overwegingen. Het is echter goed doenlijk om een eerlijk en exact beeld te geven van samenhangen die voor velen gelden en die voor beleid van belang zijn, zonder beschrijving van een herkenbare casus. Vooral wanneer meer deelnemers voor het onderzoek gevonden kunnen worden. 

De pilot, waar de gerechten in Brabant en Limburg aan meedoen, duurt tot eind 2022.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Mogelijk gemaakt door WordPress.com.

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: